fbpx
Prosument energii elektrycznej

Prosument energii elektrycznej

Popularność odnawialnych źródeł energii stale rośnie, dzięki czemu powstaje coraz więcej instalacji wytwórczych wykorzystujących tego typu źródła, w tym źródeł fotowoltaicznych. W 2019 roku moc instalacji fotowoltaicznych zwiększyła się o 176% względem mocy zainstalowanej na koniec roku 2018. Oznacza to, że poprzedni rok był rekordowym pod względem przyrostu mocy wytwórczych opartych na ogniwach fotowoltaicznych, które do produkcji energii elektrycznej wykorzystują promieniowanie słoneczne.

W związku z rozwojem źródeł OZE, w 2016 roku, w ustawie z dnia 20 lutego 2015 roku o odnawialnych źródła energii (dalej: „ustawa OZE”), pojawiły się przepisy regulujące ich rozwój i wsparcie. Jedną z zaproponowanych form uczestnictwa w rynku skierowaną dla osób prywatnych oraz podmiotów gospodarczych dążących do wykorzystania wyprodukowanej energii na własne potrzeby jest zostanie prosumentem energii elektrycznej.

Definicja

Prosumentem energii elektrycznej nazwiemy podmiot, który energię produkowaną we własnym źródle zużywa w pierwszej kolejności na zasilenie własnych urządzeń wykorzystujących energię elektryczną. Niewykorzystaną energię wprowadza natomiast do sieci elektroenergetycznej.
Definicja prosumenta zawarta w ustawie OZE brzmi następująco:
„prosument energii elektrycznej – odbiorca końcowy wytwarzający energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii na własne potrzeby w mikroinstalacji…”
przy czym:

  • Odbiorcom końcowym jest każdy, kto na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym dokonuje zakupu energii na własne potrzeby.
  • Mikroinstalacją nazywamy instalację odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 50 kW, przyłączoną do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV albo o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu (produkcja ciepła i energii elektrycznej w jednym układzie) nie większej niż 150 kW, w której łączna moc zainstalowana elektryczna jest nie większa niż 50 kW
  • Produkując energię na własne potrzeby powinniśmy zużywać ją w chwili produkcji a niezużyte nadwyżki wprowadzać do sieci elektroenergetycznej. Oznacza to, że instalacja powinna zostać włączona do sieci wewnętrznej domu lub przedsiębiorstwa „przed” licznikiem energii elektrycznej.

Początkowo, prosumentem mógł być określany odbiorca końcowy, wytwarzający energię na potrzeby własne niezwiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą – oznaczało to zawężenie definicji wyłącznie do odbiorców z grupy gospodarstw domowych. Obecnie, dzięki nowelizacji ustawy przeprowadzonej w 2019 roku, prosumentem energii elektrycznej może również zostać podmiot gospodarczy „pod warunkiem że… nie stanowi to przedmiotu przeważającej działalności gospodarczej określonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 649 i 730);” W przypadku podmiotów prywatnych, działalność polegająca na wytwarzaniu i wprowadzaniu do sieci energii elektrycznej nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.

Program Prosument

Będąc prosumentem, odbiorca końcowy może skorzystać ze wsparcia w postaci systemu opustów gwarantowanego ustawą OZE. System opustów polega na możliwości wykorzystania systemu elektroenergetycznego jako wirtualnego magazynu energii. Oznacza to, że w chwili występowania nadwyżki energii produkowanej nad energią zapotrzebowaną zostanie ona wprowadzona do sieci dystrybucyjnej a następnie w części „odebrana” w chwili, gdy instalacja wytwórcza energii nie produkuje.

Ustawodawca wprowadził zapisy ustawowe, zgodnie z którymi część energii wprowadzonej do sieci, przekazywana jest na rzecz spółki obrotu rozliczającej tę energię. Wobec tego, odbiorca końcowy, może odebrać na własne potrzeby następujące ilości energii wprowadzonej uprzednio do sieci:

  • 80% energii wprowadzonej do sieci w przypadku mikroinstalacji o mocy nie większej niż 10 kW,
  • 70% energii wprowadzonej do sieci w przypadku mikroinstalacji o mocy większej niż 10 kW.

Od wskazanej powyżej ilości energii odbiorca końcowy nie ponosi opłat związanych ze składnikiem opłat zmiennych ponoszonych w ramach świadczonej mu usługi dystrybucji energii elektrycznej oraz nie jest w stosunku do niej naliczany podatek akcyzowy. Opłaty te ponoszone są przez spółkę obrotu, a środki na ich pokrycie pochodzą z pozostałej części nadwyżki energii (odpowiednio 20% i 30%), którą dysponuje spółka obrotu.
Istotną kwestią jest fakt, że nie możemy dysponować energią wprowadzoną do sieci w dowolnym, wybranym przez nas momencie. Rozliczeniu podlega energia elektryczna wprowadzona do sieci dystrybucyjnej nie wcześniej niż na 12 miesięcy przed datą wprowadzenia energii do sieci. Za datę wprowadzenia do sieci uznaje się ostatni dzień danego miesiąca kalendarzowego, w którym energia ta została wprowadzona. W przypadku, gdy w danym miesiącu Prosument nie wykorzysta wprowadzonej przed rokiem energii, przechodzi ona na poczet następnego miesiąca pod warunkiem jednak, że nie dłużej niż na kolejne 12 miesięcy od daty, w której nastąpiła możliwość jej odebrania.

Przyłączenie mikroinstalacji do sieci

Przyłączenie mikroinstalacji do sieci odbywa się po uprzednim zgłoszeniu tego faktu do właściwego dla danego odbiorcy Operatora Systemu Dystrybucyjnego. Należy jednak podkreślić, że przyłączenie do sieci mikroinstalacji na podstawie zgłoszenia może zostać dokonane wyłącznie w przypadku, gdy moc instalacji nie przekracza mocy przyłączeniowej obiektu. W przeciwnym wypadku koniecznym będzie złożenie wniosku o wydanie warunków przyłączenia dla tego obiektu, uwzględniających zwiększenie mocy przyłączeniowej.

Zgłoszenie powinno zostać dokonane nie później niż na 30 dni przed planowanym przyłączeniem mikroinstalacji do sieci i powinno zawierać następujące informacje:

    • Termin przyłączenia mikroinstalacji
    • Lokalizacja przyłączenia mikroinstalacji, w tym
      • Adres obiektu
      • Numer licznika
      • Numer punktu poboru energii (PPE)
    • Rodzaj odnawialnego źródła energii użytego w tej mikroinstalacji
    • Moc zainstalowana mikroinstalacji

Każdy z dużych operatorów systemu dystrybucyjnego posiada przygotowane, gotowe formularze zgłoszenia przyłączenia mikroinstalacji do sieci. Poniżej znajdują się linki do stron internetowych, z których można pobrać ich aktualne wersje.

Enea Operator sp. z o.o.
Energa-Operator S.A.
PGE Dystrybucja S.A.
Tauron Dystrybucja S.A.

W terminie 30 dni od zgłoszenia, operator systemu dystrybucyjnego powinien umożliwić rozliczenie wprowadzonej energii, w tym zainstalować u odbiorcy licznik energii rejestrujący dane pomiarowe na kierunku pobór oraz oddanie.

Umowa ze spółką obrotu

Zgodnie z zapisami ustawy OZE, obowiązek rozliczenia energii w systemie opustów ma sprzedawca zobowiązany. Sprzedawcą zobowiązanym, jest spółka obrotu o największym wolumenie sprzedaży energii elektrycznej w określonym przedziale czasu na obszarze działania danego Operatora Systemu Dystrybucyjnego. Sprzedawcą zobowiązanym, na obszarze prowadzenia działalności przez czterech największych OSD w Polsce jest odpowiednio:

Operator systemu dystrybucyjnego Sprzedawca zobowiązany na 2020 rok
Enea Operator sp. z o.o. Enea S.A.
Energa-Operator S.A. Energa Obrót S.A.
PGE Dystrybucja S.A. PGE Obrót S.A.
Tauron Dystrybucja S.A. Tauron Sprzedaż sp. z o.o.

Prosument energii elektrycznej ma jednak możliwość wyboru innego sprzedawcy, który dokona rozliczenia, warunkiem jest jednak podpisanie z tym sprzedawcą umowy kompleksowej. W związku z tym zapisem ustawodawca wprowadził obowiązek względem Operatora Systemu Dystrybucyjnego, który zobowiązany został do niezwłocznego zawarcia umowy z wybranym przez prosumenta sprzedawcą energii lub zmiany zawartych umów w celu umożliwienia dokonywania przez tego sprzedawcę rozliczeń prosumenta. Powinno to zostać dokonane w terminie 21 dni od dnia złożenia wniosku o zawarcie takiej umowy przez wybranego sprzedawcę do właściwego OSD.

Każdy prosument, informowany jest przez sprzedawcę dokonującego rozliczenia o ilości energii elektrycznej rozliczonej w ramach systemu opustów na koniec każdego okresu rozliczeniowego, zgodnego z zapisami umowy kompleksowej.

Rejestracja danych pomiarowych

Dane dotyczące energii wprowadzonej do sieci pochodzą z licznika energii zainstalowanego u odbiorcy końcowego, który posiada możliwość rejestracji danych o energii przepływającej w obu kierunkach (do i z sieci). W przypadku mikroinstalacji 3-fazowych energia wprowadzana do sieci jest bilansowana sumarycznie ze wszystkich faz – zjawisko to nie występuje w przypadku małych instalacji, przyłączonych wyłącznie do jednej fazy instalacji odbiorczej. W takim przypadku prosument, może ponosić dodatkowe Fstratty energii z tytułu zastosowania mechanizmu opustów.

Straty wynikające z braku bilansowania międzyfazowego

Występujące obecnie na rynku rozwiązania falowników fotowoltaicznych pozwalają przyłączyć instalację o mocy poniżej 3 kW wyłącznie do jednej fazy układu trójfazowego. W takim przypadku energia elektryczna pobierana i wprowadzana do sieci nie jest bilansowana sumarycznie ze wszystkich faz i pomimo całkowitego poboru energii elektrycznej w wielkości przekraczającej chwilową produkcję, układ pomiarowy może wykazać wprowadzenie energii do sieci. Omawiana sytuacja została przedstawiona poniżej.

prosument energii elektrycznej

W przykładzie przedstawionym powyżej, poszczególne fazy instalacji obciążone są odpowiednio: L1 – 0 kW, L2 – 1 kW, L3 – 3kW, a instalacja fotowoltaiczna została przyłączona przy użyciu falownika jednofazowego do fazy L1. W chwili występowania wspomnianego obciążenia instalacja PV pracuje z mocą 3 kW. Przyjęty rozkład obciążeń powoduje, że z uwagi na brak poboru energii w fazie L1, całość produkowanej energii wprowadzane zostanie do sieci elektroenergetycznej. Zakładając, że odbiorniki i instalacja PV pracują przez pełną godzinę ze stałą mocą, na liczniku zostanie wykazane wprowadzenie do sieci energii równej 3 kWh oraz pobór z sieci w wysokości 4 kWh.

W chwili obecnej brak jest przepisów prawnych, zezwalających na sumaryczne bilansowanie zużycia ze wszystkich faz w przypadku instalacji jednofazowej. W związku z tym obciążenie fazy, do której przyłączona została instalacji wytwórcza powinno być stałe i co najmniej równe mocy instalacji. Taka konfiguracja pozwoliłaby w pełni wykorzystać jej potencjał i ograniczyć straty wynikające z wprowadzenia energii do sieci w ramach systemu opustów – jest to jednak warunek trudny do spełnienia w przypadku odbiorników występujących w gospodarstwie domowym.

Bilansowanie międzyfazowe mikroinstalacji 3-fazowej

W przypadku mikroinstalacji przyłączonej do 3 faz instalacji odbiorczej prosumenta, następuje bilansowanie międzyfazowe polegające na sumowaniu energii pobieranej i wprowadzanej, w zależności od występującego obciążenia faz. Sumowanie międzyfazowe może zostać dokonane przy użyciu dwóch metod: algebraicznej lub wektorowej, których mechanizm przedstawiony został poniżej.

Metoda algebraiczna

Metoda algebraiczna polega na sumowaniu w każdej chwili odpowiednio energii elektrycznej pobranej i energii wprowadzonej w każdej fazie, co może prowadzić do niekorzystnego rozliczania energii wyprodukowanej w instalacji z uwagi na nierównomierność rozłożenia obciążenia na każdej fazie. W przypadku, gdy jedna z faz będzie obciążona w stopniu przekraczającym ilość energii wprowadzanej z instalacji PV i równocześnie w innej fazie wystąpi nadwyżka energii produkowanej, wówczas energia stanowiąca tą nadwyżkę zostanie wprowadzona do sieci i zaliczona na poczet systemu opustów. Stanie się to pomimo faktu, że energia produkowana w instalacji jest mniejsza, niż całkowita energia chwilowa zużywana przez urządzenia odbiorcze prosumenta. Jest to sytuacja podobna, jak w przypadku instalacji jednofazowej. Różnica polega na rozłożeniu całości produkcji na trzy części – po jednej na każdą fazę. Graficzna prezentacja metody została przedstawiona poniżej.

prosument energii elektrycznej

Dzięki zastosowaniu w naszym przykładzie falownika trójfazowego, moc zapotrzebowana przez odbiorniki w fazie L2 i L3 zostanie całkowicie lub w części zaspokojona dzięki pracy instalacji fotowoltaicznej. Z uwagi na brak występowania zapotrzebowania na moc w fazie L1, energia wprowadzana do niej trafi w całości do sieci i zostanie rozliczona zgodnie z zasadami systemu opustów. W związku z powyższym, zakładając, że odbiorniki i instalacja PV pracują przez pełną godzinę ze stałą mocą, licznik na styku z siecią OSD wykaże pobór energii w wysokości 2 kWh oraz wprowadzenie 1 kWh.

Metoda wektorowa

Metoda wektorowa polega na sumowaniu energii ze wszystkich trzech faz (zarówno energii wprowadzanej jak i pobieranej z sieci) przed jej wykazaniem na liczydle licznika. W ten sposób energia występująca jako nadwyżka z produkcji w jednej z faz zostałaby „skonsumowana” w celu zasilenia odbiorów energii elektrycznej przyłączonych do pozostałych faz. Metoda ta eliminuje negatywne dla Prosumenta zjawisko wprowadzania nadwyżki energii chwilowej występującej w jednej z faz w ramach systemu opustu w przypadku, gdy na innej fazie występuje pobór.

prosument energii elektrycznej

Wracając do naszego przykładu, zastosowanie metody wektorowej w odniesieniu do sytuacji przedstawionej przy omawianiu metody algebraicznej powoduje wykazanie na liczniku poboru w wysokości 1 kWh oraz zerowego wprowadzenia energii. Dzieje się tak, ponieważ przed wykazaniem wartości na liczydle, energia, która nie została zużyta w fazie L1 zostanie rozliczona na rzecz większego poboru w fazie L3.

Metoda algebraiczna powoduje, że z powodu przyłączenia odbiorników do innych niż przyłączona instalacja PV faz, produkowana energia zostanie rozliczona jako energia wprowadzona do sieci. Dzieje się tak, pomimo że sumaryczny bilans energii ze wszystkich faz wskazuje na pobór większy niż produkcja. Z tego powodu, dla Prosumenta energii elektrycznej korzystniejszym jest zastosowanie w rozliczeniach metody wektorowej, która dzięki zastosowaniu sumowania przed wykazaniem wartości na liczydle pozwala zaoszczędzić prosumentom 20 lub 30% energii, która przekazana zostałaby na rzecz spółki obrotu.

Natomiast, z punktu widzenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego istotny jest sam przepływ energii. Energia wyprodukowana, która nie została zużyta w ramach tej samej fazy, w rzeczywistości wpłynie do systemu elektroenergetycznego i zostanie zużyta w innym miejscu. Dlatego z punktu widzenia czysto fizycznego metoda algebraiczna rozliczenia energii jest właściwa.

Podsumowanie

Prosument energii elektrycznej ma możliwość wykorzystania sieci elektroenergetycznej jako wirtualnego magazynu energii. Dzięki temu odbiorca może spożytkować nadwyżkę wyprodukowanej energii w okresie zwiększonego zapotrzebowania na jej pobór. Biorąc pod uwagę obecny koszt bateryjnych zasobników energii oraz charakterystykę pracy źródeł fotowoltaicznych, skorzystanie z systemu opustów jest rozwiązaniem zapewniającym optymalizację wykorzystania produkowanej energii przy stosunkowo niewielkim koszcie udziału. Podejmując decyzję o inwestycji w źródło PV należy tak dobrać moc instalacji, aby wprowadzenie ilość wprowadzanej energii do sieci nie przekraczała 70/80% rocznego zapotrzebowania odbiorcy na energię elektryczną.

Ważne terminy

  • 30 dni od dnia planowanego przyłączenia mikroinstalacji – termin zgłoszenia chęci przyłączenia mikroinstalacji do sieci lokalnego Operatora Systemu Dystrybucyjnego
  • 14 dni od dnia zmiany danych – termin poinformowania Operatora Systemu Dystrybucyjnego o zmianie rodzaju lub mocy zainstalowanego źródła
  • 45 dni od dnia zawieszenia lub zakończenia wytwarzania – termin zgłoszenia OSD zawieszenia wytwarzania trwającego od 30 dni do 24 miesięcy lub zakończeniu wytwarzania energii

Koszty związane z procedurą
Brak kosztów związanych z procedurą przyłączenia mikroinstalacji do sieci.

Zostaw komentarz

7 − pięć =

error: Content is protected !!