fbpx
Dlaczego energia elektryczna jest droga?

Dlaczego energia elektryczna jest droga?

Energia elektryczna, pomimo że niewidoczna, stanowi produkt jak mydło czy chleb. Nie jest niezbędna do życia ale w dzisiejszych czasach nikt sobie nie wyobraża codziennego funkcjonowania bez dostępu do urządzeń elektrycznych. W większości przypadków, żeby zużyć energię potrzebny jej jest zakup i fizyczne otrzymanie z sieci. Następnie należy za nią zapłacić. Co się jednak kryje za rachunkiem za „prąd”? Nawet 18 składników – tyle ma wpływ na jej końcowy koszt. Poniżej wyjaśniamy za co każdy z nas rocznie wydaje co najmniej kilkaset złotych.

Jak przebiega proces dostarczenia energii?

Proces zakupu energii elektrycznej z sieci elektroenergetycznej możemy podzielić na dwie części. Pierwszym jest zakup energii jako produktu, niewidzialnej rzeczy, dzięki której nasza żarówka świeci. Mówimy o nim, że jest to składnik obrotowy – nazwa pochodzi od spółki obrotu odpowiedzialnej za sprzedaż energii (w rozumieniu dobra/towaru). Drugim natomiast jest usługa dostarczenia produktu do miejsca jego zapotrzebowania. Tę część nazywamy składnikiem dystrybucyjnym – odpowiada za niego spółka dystrybucyjna wykorzystująca sieć elektroenergetyczną. Cały proces zatem odbywa się z udziałem czterech podmiotów wymienionych w kolejności obiegu energii elektrycznej:
1. Wytwórca energii elektrycznej
2. Spółka dystrybucyjna – dostawca energii elektrycznej
3. Spółka obrotu – sprzedawca energii elektrycznej
4. Odbiorca końcowy czyli konsument energii elektrycznej

Kto pośredniczy w procesie zakupu energii?

Cały proces odbywa się z udziałem czterech podmiotów: poza wymienionymi wyżej jest również wytwórca energii i jej konsument czyli odbiorca końcowy. Poniższa grafika ilustruje uproszczony ciąg zdarzeń, związany z tym procesem.

Przedstawiony proces można opisać w następujący sposób:

  1. Wytwórca produkuje energię elektryczną. Źródłem jej pochodzenia może być energia odnawialna, energia jądrowa czy węgiel spalany w elektrowni.
  2. Następuje wprowadzenie energii do sieci dystrybucyjnej. Warunkiem wprowadzenia jest jej sprzedaż spółce obrotu wybranej przez wytwórcę.
  3. Wprowadzona energia rozpływa się poprzez sieć dystrybucyjną i przesyłową do odbiorców końcowych.
  4. Następuje pobór energii z sieci i jej zużycie przez odbiorcę końcowego.

 

Każdy odbiorca posiada licznik energii elektrycznej, do którego dostęp mają dwa podmioty: OSD i spółka obrotu. Aby pobranie z sieci było możliwe, odbiorca końcowy musi posiadać podpisaną umowę z obiema spółkami. Wówczas, poprzez spółkę OSD, sprzedawca energii ma dostęp do danych dotyczących poboru energii, na podstawie których wystawia fakturę odbiorcy.

Co do zasady odbiorca końcowy przyłączony do sieci korzysta z usług Operatora Systemu Dystrybucyjnego właściwego obszarowo dla miejsca przyłączenia. Więcej o informacji o przyłączeniu możesz znaleźć klikając tutaj. Istnieje natomiast możliwość wyboru dowolnego sprzedawcy energii elektrycznej. Odbiorca może go wybrać spośród podmiotów posiadających stosowne umowy z właściwym OSD. Każdy Operator publikuje listę takich podmiotów na swojej stronie internetowej.

Umowa rozdzielona czy umowa kompleksowa?

Skorzystanie z usług wspomnianych spółek może odbyć się po wcześniejszym podpisaniu umowy, przy czym można wyróżnić dwa sposoby ich zawarcia:

  • Zawarcie umowy rozdzielonej
  • Zawarcie umowy kompleksowej

Jeżeli odbiorca podpisał odrębne umowy zarówno ze spółką obrotu, jak i spółką dystrybucyjną można mówić o umowach rozdzielonych. Wówczas odbiorca otrzymuje i opłaca dwie osobne faktury: obrotową i dystrybucyjną. W przypadku umowy kompleksowej, opłaty dokonuje się na podstawie jednego rachunku, wystawianego przez spółkę obrotu. Rachunek zawiera wówczas składnik obrotowy oraz dystrybucyjny. W tym przypadku spółka obrotu we własnym zakresie rozlicza koszty usługi dystrybucyjnej należnej na rzecz spółki dystrybucyjnej.

Różnica polega zatem wyłącznie na liczbie koniecznych do zrobienia przelewów – jednym lub dwoma. Rozdzielenie umów daje natomiast możliwość wyboru sprzedawcy energii (spółki obrotu), która oferuje najniższe stawki na rynku. Może to dać realną oszczędność każdego miesiąca.

Składnik obrotowy

Składnik obrotowy można podzielić na 9 składowych. Każda z nich ma wpływ na końcową cenę oferowaną odbiorcy końcowemu i jest elementem konkurencyjności cenowej sprzedawców. Poniżej przedstawiono poszczególne składowe opłaty za energię.

Koszt energii elektrycznej – stanowi iloczyn ilości energii elektrycznej pobranej przez odbiorcę z sieci oraz ceny tej energii określonej w umowie. W przypadku gospodarstw domowych jest to cena zgodna z taryfą danego sprzedawcy energii. Pozostali odbiorcy najczęściej korzystają z warunków negocjowanych indywidualnie. Umowa określa cenę jednostki energii zł/MWh lub zł/kWh przy czym 1000 kWh = 1 MWh.

Jakie koszty ponosi sprzedawca energii?

Na składnik obrotowy składają się wszystkie koszty, jakie ponosi spółka obrotu w celu zakupu energii i jej dalszej odsprzedaży do odbiorcy końcowego. Są to:

  • Zakup energii – dokonywany na giełdzie energii lub bezpośrednio od wytwórcy energii na podstawie umowy dwustronnej tzw. bilateralnej. Energia kupowana jest bez tzw. narzutów a pieniądze trafiają wprost do wytwórcy lub innej spółki obrotu.
  • Koszt akcyzy – związany z obowiązkiem ustawowym wynikającym z ustawy z dnia 6 grudnia 2008 roku o podatku akcyzowym. W 2019 roku rząd obniżył opłatę akcyzową z 20 zł/MWh do 5 zł/MWh. Działanie to związane było z szybkim wzrostem cen na rynku hurtowym. Więcej o akcyzie można przeczytać tutaj.
  • Koszt praw majątkowych – prawa majątkowe są instrumentem wsparcia energii elektrycznej produkowanej w odnawialnych źródłach energii oraz promowania poprawy efektywności energetycznej. Obowiązek ich zakupu i umarzania posiada każda spółka obrotu. Wielkość obowiązku umorzenia zależy wprost proporcjonalnie do ilości energii sprzedanej odbiorcom końcowym. Prawa majątkowe są elementem obrotu na giełdzie w związku z czym ich koszt jest zmienny. Na chwile obecną można wyróżnić trzy systemy wsparcia finansowane w ten sposób:
      • Zielone certyfikaty (PMOZE_A) – wparcie instalacji OZE (poza biogazowniami rolniczymi), które wybudowane zostały przed 1 lipca 2016 roku;
      • Błękitne certyfikaty (PMOZE_BIO) – wsparcie biogazowni rolniczych produkujących energię elektryczną, które wybudowane zostały przed 1 lipca 2016 roku;
      • Białe certyfikaty (PMEF) – wsparcie przedsięwzięć zwiększających efektywność energetyczną w przedsiębiorstwach.
  • Koszt usługi bilansowania handlowego – jest to koszt ponoszony za usługę wyrównania tzw. niezbilansowania. Polega na równoważeniu chwilowego poboru energii elektrycznej odbiegającego od poboru zadeklarowanego.  Podmiotu Odpowiedzialnego za Bilansowanie (POB) – spółki posiadającej stosowne umowy z Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi (PSE).
  • Koszt profilu – stanowiący rezerwę finansową dla spółki obrotu tworzona na wypadek konieczności zakupu dodatkowej nieprzewidzianej energii na rynku. Sytuacja taka zachodzi, w przypadku niezbilansowania polegającego na zwiększonym od zadeklarowanego poborze. Czynnik ten stanowi niejako ochronę spółki obrotu przed stratami, które poniosłaby w przypadku wystąpienia anomalii w poborze energii przez odbiorcę.
  • Marża spółki obrotu – przychód z tytułu sprzedaży energii. Spółka obrotu stanowi źródło utrzymania często wielu osób dlatego musi generować przychody. Ich źródłem są wszyscy klienci, którzy pobierają energię.
  • Opłata handlowa – stanowi koszt związany z obsługą administracyjną odbiorcy końcowego w tym np. wystawienie faktury. Stanowi koszt stały, niezależny od ilości pobranej energii elektrycznej.

Jak rozkładają się koszty obrotu?

Jak widać, sam zakup energii stanowi tylko część kosztów składnika obrotowego. Jego rozkład na poszczególne elementy przedstawiono na poniższej grafice. W celu zobrazowania podziału kosztów przyjęto przypadek odbiorcy w taryfie C11, który w ciągu jednego okresu rozliczeniowego zużył 1 MWh energii elektrycznej. Dla celów obliczeniowych posłużono się taryfą PGE Obrót S.A. oraz średnią ceną energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym w 2019 roku.

 

Składnik dystrybucyjny

Składnik dystrybucyjny jest opłatą za usługę dostarczenia energii elektrycznej do odbiorcy. Możemy go podzielić na część stałą oraz zmienną. Pierwsza z nich zależy od mocy umownej określonej przez odbiorcę końcowego. Drugi natomiast jest wprost proporcjonalny do ilości energii pobranej z sieci lub zużytej przez odbiorców.

Ceny jednostkowe poszczególnych składników wyliczają Operatorzy Systemów Dystrybucyjnych niezależnie. Kalkulacje weryfikuje oraz reguluje Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Po zatwierdzeniu stawki opłat dla każdej grupy odbiorców umieszczane są w taryfach dystrybucyjnych dla energii elektrycznej przygotowywanych przez każdego OSD.

Na co przeznaczone są opłaty dystrybucyjne?

Omówienie składowych opłaty za usługę dystrybucji przedstawiono poniżej.

  • Składnik stały – związany jest z kosztami utrzymywania i funkcjonowania sieci elektroenergetycznej. Stanowi iloczyn mocy umownej deklarowanej przez odbiorcę końcowego w umowie o świadczenie usługi dystrybucji oraz stawki składnika stałego określonego w taryfie. Odbiorcy końcowi w gospodarstwach domowych ponoszą koszt z tego tytułu w postaci stałej stawki miesięcznej. W przypadku pozostałych odbiorców koszty zależą od zadeklarowanej mocy i podawane są w jednostce zł/kW/miesiąc.
  • Składnik zmienny – wiąże się z kosztami dystrybucji energii elektrycznej w tym np. strat powstałych z tego tytułu. obliczany jest jako iloczyn stawki składnika zmiennego (określanej w jednostce zł/MWh lub zł/kWh) oraz ilości energii elektrycznej pobranej z sieci.
  • Składnik opłaty przejściowej – stanowi formę opłaty stałej kalkulowanej w odniesieniu do mocy umownej zamówionej przez odbiorcę (podobnie jak w przypadku składnika stałego). Opłata przejściowa wynika z kosztów likwidacji kontraktów długoterminowych zakupu energii elektrycznej z elektrowni systemowych. Wiele lat temu zostały one uznane przez Unię Europejską za niedozwoloną pomoc publiczna i uległy rozwiązaniu. Wiązało się to z odszkodowaniami dla firm energetycznych, których koszt przerzucony został na odbiorców końcowych. Opłata przejściowa ma rekompensować straty powstałe z tego tytułu. W taryfie składnik wyrażony jest w jednostce zł/msc lub zł/kW/msc.
  • Składnik opłaty jakościowej – składnik związany z kosztem utrzymania właściwych parametrów jakości energii elektrycznej w sieci. W taryfie wyrażony w jednostce zł/kWh.
  • Opłata OZE – związana z funkcjonowaniem systemów wsparcia energii odnawialnej w Polsce innych niż prawa majątkowe. Opłata ma zapewnić dostępność źródeł odnawialnych poprzez zwiększenie rentowności ich funkcjonowania. Składnik ten uzależniony jest od ilości pobranej energii elektrycznej, w taryfie występuje w jednostce zł/MWh.
  • Opłata kogeneracyjna – opłata związana z funkcjonowaniem źródeł kogeneracyjnych, zwiększająca rentowność funkcjonowania jednostek dostarczających energię elektryczną do systemu elektroenergetycznego. W taryfie opłatę kogeneracyjną przedstawia się w jednostce zł/MWh.
  • Opłata mocowanowy składnik opłaty, który pojawi się na rachunkach już od stycznia 2021. Związany jest z koniecznością utrzymania dostępnych, sterowalnych źródeł energii w systemie elektroenergetycznych. Koszt ten jest wprost proporcjonalny do ilości pobranej energii z sieci i jest wyrażony w zł/MWh.
  • Opłata abonamentowa – opłata związana z kosztami odczytu i kontroli układów pomiarowo-rozliczeniowych dokonywanych przez OSD. Wyrażona w jednostce zł/miesiąc.

Jak rozkładają się koszty dystrybucji?

Poniżej przedstawiono koszty ponoszone z tytułu dystrybucji energii elektrycznej odbiorcy końcowego w taryfie C11. Dla odwzorowania wysokości opłaty założono, że moc umowna odbiorcy wynosi 20 kW. Do analizy przyjęto stawki poszczególnych składników zgodnie z taryfą PGE Dystrybucja S.A. oddział Lublin.

Na powyższym wykresie zaprezentowano opłatę OZE oraz opłatę kogeneracyjną zgodnie ze stawkami obowiązującymi w 2019 roku. Kolorem szarym oznaczono opłatę mocową w celu zaprezentowania jej wpływu na rachunek w 2021 roku.

Ile zatem musimy zapłacić?

Rozkład opłat, poza stawkami poszczególnych opłat, zależy od mocy umownej oraz ilości energii pobranej z sieci. Jest to zatem w każdym przypadku sprawa indywidualna każdego odbiorcy końcowego. Nie mniej jednak można przygotować pewne zestawienie, dające obraz dotyczący ponoszonych kosztów szczególnie w przypadku składników zmiennych.

Wysoki stopień opłat z tytułu zakupu energii jako produktu wiąże się z wysokimi stawkami taryfowymi lub cennikowymi Sprzedawców. Niekiedy odbiorcy mogą negocjować stawki ze spółkami obrotu, co może się przekładać na opłaty niższe nawet o kilkadziesiąt procent. Nie dotyczy to jednak odbiorców energii gospodarstwach domowych. Stawki dla tej grupy nie podlegają negocjacji, ponieważ zatwierdza je Prezes Urzędu Regulacji Energetyki.

Podsumowanie

Energii elektrycznej potrzebuje każdy, kto wykorzystuje urządzenia elektryczne. W większości przypadku wymaga to przyłączenia urządzeń do sieci i zakup energii z sieci elektroenergetycznej. Odpowiedzialnymi za sprzedaż i dostarczenie tej energii są spółka obrotu oraz Operator Systemu Dystrybucyjnego.

Za kwotą widoczną na rachunku kryje się wiele składników, za które opłatę ponosi odbiorca końcowy. Zależnie od parametrów jego instalacji, rozkład kosztowy pomiędzy obydwa składniki (obrotowy i dystrybucyjny) może być różny. O ile usługa dystrybucji świadczona jest przez z góry ustalonego OSD, o tyle każdy ma prawo wyboru spółki obrotu, która sprzedaje mu energię elektryczną. Daje to realną możliwość zaoszczędzenia pieniędzy na każdym rachunku. Często jest to oszczędność nawet dziesiątków punktów procentowych względem stawek oferowanych w taryfie.

Dlatego warto porównywać stawki poszczególnych spółek obrotu. Zachęcamy również do nawiązywania kontaktu z podmiotami sprzedającym energię w celu podjęcia dialogu w sprawie obniżki ceny dostarczanej energii.

Zostaw komentarz

16 − 6 =

error: Content is protected !!