fbpx
Czy spółdzielnie energetyczne to tylko teoria?

Czy spółdzielnie energetyczne to tylko teoria?

Choć definicja widnieje w ustawie od ponad 2 lat, o spółdzielniach energetycznych wciąż mówi się przeważnie w czasie przyszłym. Do tej pory zarejestrowano tylko jeden taki podmiot. Dlaczego rozwój spółdzielni jest tak powolny? Postaramy się znaleźć przyczynę.

Czym jest spółdzielnia energetyczna?

Zgodnie z prawem spółdzielczym spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą.

Z kolei zgodnie z ustawą o spółdzielniach rolników, jest to dobrowolne zrzeszenie osób fizycznych lub prawnych:

  • prowadzących gospodarstwo rolne lub prowadzących działalność rolniczą innymi słowy rolników lub
  • niebędących rolnikami, prowadzących działalność w zakresie przechowywania, magazynowania, sortowania, pakowania lub przetwarzania produktów wytworzonych przez rolników lub działalność usługową wspomagającą rolnictwo.

Powyższe definicje przywoływane są w ustawie o odnawialnych źródłach energii w odniesieniu do spółdzielni energetycznej, czyli spółdzielni prowadzącej działalność w zakresie wytwarzania energii elektrycznej lub biogazu, lub ciepła, w instalacjach odnawialnego źródła energii i równoważenia zapotrzebowania energii elektrycznej lub biogazu, lub ciepła, wyłącznie na potrzeby własne spółdzielni energetycznej i jej członków.

Jakie warunki musi spełniać spółdzielnia energetyczna?

Spółdzielnia i jej członkowie muszą być przyłączeni do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej o napięciu niższym niż 110 kV lub sieci dystrybucyjnej gazowej, lub sieci ciepłowniczej na obszarze jednego operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego lub sieci dystrybucyjnej gazowej lub ciepłowniczej.

Spółdzielnia energetyczna musi spełniać łącznie następujące warunki:

  • prowadzić działalność na obszarze gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej w rozumieniu przepisów o statystyce publicznej lub na obszarze nie więcej niż 3 tego rodzaju gmin bezpośrednio sąsiadujących ze sobą;
  • liczba jej członków musi być mniejsza niż 1000;
  • w przypadku gdy przedmiotem jej działalności jest wytwarzanie:
    • energii elektrycznej, łączna moc zainstalowana elektryczna wszystkich instalacji odnawialnego źródła energii:
      • ma umożliwiać pokrycie w ciągu roku nie mniej niż 70% potrzeb własnych spółdzielni energetycznej i jej członków,
      • nie może przekraczać 10 MW,
    • ciepła, łączna moc osiągalna cieplna ma nie przekraczać 30 MW,
    • biogazu, roczna wydajność wszystkich instalacji nie może przekraczać 40 mln m3.

Model rozliczania energii w spółdzielni energetycznej

Spółdzielnię, podobnie jak prosumenta, rozlicza tzw. sprzedawca zobowiązany, czyli największy sprzedawca energii na obszarze danego OSD. Chyba, że spółdzielnia wybierze innego sprzedawcę, wówczas może on pełnić funkcje przypisane do sprzedawcy zobowiązanego, pod warunkiem zawarcia umowy kompleksowej.

Zasady rozliczenia również są zbliżone do tych, które obowiązują prosumentów. Mianowicie sprzedawca rozlicza ilości energii wprowadzonej do sieci wobec ilości energii pobranej z tej sieci w celu jej zużycia na potrzeby własne (przez spółdzielnię energetyczną i jej członków) w stosunku ilościowym 1 do 0,6.

Przykład 1 – rozliczanie

Jeżeli jednostki wytwórcze spółdzielni wprowadziły do sieci 1000 MWh energii, spółdzielnia może odebrać 600 MWh na własne potrzeby. Pozostałe 400 MWh pozostaje do dyspozycji sprzedawcy obsługującego spółdzielnię.

Energię rozlicza się na podstawie okresów rozliczeniowych określonych w umowie kompleksowej. Niewykorzystana energia elektryczna w danym okresie rozliczeniowym przechodzi na kolejne okresy rozliczeniowe. Jednak nie dłużej niż na kolejne 12 miesięcy od daty wprowadzenia tej energii do sieci.

Podstawą rozliczeń są rzecz jasna dane z układów pomiarowych wszystkich odbiorców i wytwórców spółdzielni, zbierane i przekazywane sprzedawcy przez OSD. Obejmują ilości energii wprowadzonej i pobranej w każdej godzinie doby.

Korzyści dla spółdzielni energetycznej

Spółdzielnia korzysta na rozliczeniu energii dokonywanemu na zasadach określonych w ustawie przez sprzedawcę zobowiązanego. Korzyści wnikają z faktu, że:

  • Rozliczenie jest bezpłatne,
  • Od energii rozliczonej na tych zasadach, spółdzielnia oraz jej członkowie nie płacą opłat dystrybucyjnych zmiennych. Koszty te ponosi sprzedawca zobowiązany, który musi rozliczyć się z OSD,
  • Energia zwolniona jest również z opłaty oze, mocowej i kogeneracyjnej,
  • Od tej energii nie ma konieczności umarzania praw majątkowych wynikających ze świadectw pochodzenia oze i efektywności energetycznej,
  • Energia ta zwolniona jest z akcyzy, jeżeli łączna moc zainstalowana wszystkich instalacji OZE spółdzielni nie przekracza 1 MW.

Komu podlegają spółdzielnie energetyczne?

Dyrektor Generalny KOWR prowadzi ogólnodostępny wykaz spółdzielni energetycznych, gdzie zamieszcza dane na wniosek tej spółdzielni. Wniosek o zamieszczenie w wykazie spółdzielni energetycznych zawiera:

  • nazwę i adres siedziby spółdzielni;
  • numer w rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP);
  • określenie:
    • obszaru i przedmiotu prowadzonej działalności,
    • liczby członków spółdzielni,
    • rocznego zapotrzebowania na poszczególne rodzaje energii będące przedmiotem działalności,
    • liczby, rodzajów i lokalizacji instalacji odnawialnego źródła energii,
    • mocy zainstalowanej elektrycznej lub mocy zainstalowanej cieplnej, lub rocznej wydajności produkcji biogazu poszczególnych instalacji odnawialnego źródła energii.

Do wniosku o zamieszczenie w wykazie dołącza się statut spółdzielni oraz oświadczenie osób upoważnionych do reprezentowania spółdzielni, o następującej treści:

„Zarząd spółdzielni oświadcza, że:

  1. dane zawarte we wniosku o zamieszczenie w wykazie spółdzielni energetycznych są kompletne i zgodne z prawdą;
  2. znane są Zarządowi spółdzielni i spółdzielnia spełnia warunki, o których mowa w art. 38e ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2021 r. poz. 610);
  3. zobowiązuje się do wytwarzania i równoważenia zapotrzebowania energii wyłącznie na potrzeby własne spółdzielni energetycznej i jej członków.”;

Zarząd składa powyższe oświadczenie jest pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Dyrektor Generalny KOWR może odmówić zamieszczenia spółdzielni w wykazie, w przypadku gdy spółdzielnia nie spełnia określonych ustawowo warunków. Może ją również wykreślić, jeżeli przestała spełniać którykolwiek z nich lub na wniosek samej spółdzielni.

Spółdzielnia, którą wykreślono z wykazu, może ubiegać się o ponowny wpis wykazie po upływie 3 lat od wykreślenia.

Obowiązki spółdzielni energetycznej

Spółdzielnia energetyczna jest zobowiązana do:

  • prowadzenia dokumentacji dotyczącej ilości energii elektrycznej lub biogazu, lub ciepła wytworzonej oraz zużytej przez członków spółdzielni energetycznej;
  • przekazywania do KOWR sprawozdań rocznych, zawierających powyższe informacje, w ujęciu miesięcznym, w terminie 60 dni od zakończenia roku kalendarzowego.

Dyrektor Generalny KOWR jest uprawniony do przeprowadzenia kontroli związanej z przedmiotem działalności spółdzielni energetycznej. Podczas figurowania w wykazie, spółdzielni przysługują preferencyjne warunki rozliczenia.

Dlaczego spółdzielni energetycznych nie przybywa?

Główną przyczyną ograniczonego rozwoju spółdzielni energetycznych jest warunek produkcji energii elektrycznej z OZE. Do pokrycia minimum 70% potrzeb własnych spółdzielni i jej członków potrzeba źródeł produkujących energię w ilości odpowiadającej 70% zapotrzebowania na energię. Rozpatrzmy dwa przykłady – mniejsza spółdzielnia, w której źródłami energii są instalacje PV oraz większa, polegająca na produkcji energii elektrycznej w biogazowni rolniczej.

Przykład 2 – spółdzielnia PV

Zakładając, że w ramach spółdzielni działa jedna gmina a za gminę rozumie się wyłącznie obiekty użyteczności publicznej (bez mieszkańców), do utworzenia spółdzielni energetycznej konieczne jest pozyskanie min. jednego dużego wytwórcy energii z instalacji wolnostojącej lub wielu mniejszych posiadających instalacje obiektowe.

Załóżmy, że obiekty użyteczności publicznej w gminie zużywają rocznie 1 500 MWh energii elektrycznej. Zatem potrzebne są jednostki OZE pokrywające zapotrzebowanie na energię w szczycie w ilości minimum 1 050 MWh/rocznie. Taką ilość energii jest w stanie wyprodukować elektrownia fotowoltaiczna o mocy 1 MW, czyli taka której powierzchnia wynosi ok. 2 ha.

Przykład 3 – biogazownia rolnicza w spółdzielni

Przyjmując, że podstawowym źródłem energii jest biogazownia rolnicza, utworzenie spółdzielni wydaje się bardziej prawdopodobne. Standardowo biogazownia rolnicza o mocy 1 MW wprowadza do sieci rocznie ok. 7 200 MWh energii elektrycznej. Taka ilość energii jest w stanie pokryć całkowite zapotrzebowanie obiektów użyteczności publicznej w 3 gminach (z przykładu pierwszego) oraz 900 odbiorców końcowych w gospodarstwach domowych (przyjmując średnioroczne zapotrzebowanie jednego odbiorcy na poziomie 3 MWh).

Realizacja założeń z obu przykładów jest możliwa, przy dobrej koordynacji lokalnych obszarów energetyki w gminie. Należy jednak zwrócić uwagę, że w obecnym stanie prawnym, korzyści z udziału w spółdzielni energetycznej mają przede wszystkim odbiorcy energii. Dla wytwórcy z sektora prywatnego brakuje uzasadnienia ekonomicznego, które sprawiłoby że zrezygnowałby ze sprzedaży energii na rynku po obecnych, wysokich cenach.

Dlaczego nie rozpatrujemy spółdzielni cieplnych i gazowych?

„Warunek 70%” dotyczy spółdzielni, których przedmiotem działalności jest wytwarzanie energii elektrycznej. „Na papierze” możliwe jest aby spółdzielnia energetyczna zamiast wytwarzania energii prowadziła inną działalność, tj. wytwarzanie ciepła lub biogazu. Pytanie tylko czy można spodziewać się powstawania takich spółdzielni, skoro wszystkie korzyści z udziału w spółdzielni powiązane są z energią elektryczną?

Podsumowanie

Spółdzielnie energetyczne to kolejne rozwiązanie, po klastrach energii, przełożone na polski rynek energii z unijnych regulacji. Obserwując tendencję rozwoju klastrów energii można zauważyć, że podobnie jak dzisiaj spółdzielnie energetyczne, klastry energii również potrzebowały czasu na odpowiedź rynku. Z obecnych regulacji wynika, że o rozwój spółdzielni energetycznych powinni zabiegać przede wszystkim odbiorcy energii, którzy są głównymi beneficjentami korzyści z udziału w spółdzielni energetycznej. Problem w rozwoju spółdzielni polega na tym, że wytwórcom potrzeba dzisiaj uzasadnienia finansowego, które nakłoniłoby ich do przekazania swojej energii odnawialnej na potrzeby własne spółdzielni, zamiast sprzedaży jej na rynku.

Chcesz założyć spółdzielnię energetyczną lub masz pytania do artykułu? Napisz do nas: kontakt@oenergetyce.pl

Zostaw komentarz

3 × jeden =

error: Content is protected !!